Werkstress beheersbaar [Hoe omgaan met stress op het werk]  Een stressvrij leven bestaat niet. Iedereen is dagelijks blootgesteld aan druk; sommigen verdragen het, anderen niet. Die druk kan ook op het werk voorkomen. Hoe kan de werkgever inspelen op dergelijke spanningen n.a.v. het werk?
Negatief?
Als we over stress spreken, gaat het meestal over negatieve stress. Stress op zich is niets slecht. Het is nodig om efficiënt te kunnen leven en werken. Het is pas als het als negatief wordt ervaren dat problemen de kop kunnen opsteken. Negatieve stress ontstaat wanneer iemand zich bedreigd voelt door een gebeurtenis (bv. een sterfgeval) of een situatie (bv. een slechte relatie met de baas) uit de omgeving en die niet de baas kan. Deze stressoren kunnen zich op verschillende vlakken voordoen: fysisch (bv. lawaai, een drukke verkeersweg), psychisch (een ruzie,...) of sociaal (dreigende werkloosheid,...). Het gaat dus om externe invloeden die een gevoel van onrust en spanning veroorzaken.
Ontstaan
Dagelijks komen honderden, duizenden stimuli op ons af. Onze reactie hierop, ons gedrag wordt bepaald door de manier waarop we die stimuli beoordelen. Uit het model in onderstaande figuur blijkt dat stressreacties, met alle mogelijke fysieke en psychische gevolgen voor de betrokken persoon, pas ontstaan na de subjectieve perceptie van de externe stressoren. Deze reacties worden grotendeels beïnvloed door onze persoonlijkheid (draagkracht en veerkracht).
Het Michigan model van Caplan
Symptomen
Negatieve verschijnselen treden op als het gevoel van spanning en onrust van lange duur is. Het hangt van persoon tot persoon af waar deze grens ligt. Iedereen ervaart een situatie op een andere manier en de grens vanaf wanneer ze ondraaglijk wordt, is voor geen twee mensen dezelfde.
Werknemers die gestresseerd zijn door het werk denken steeds meer aan problemen waarmee ze op het werk te maken krijgen. In erge gevallen houdt het hen zelfs uit hun slaap. Bij negatieve stress neemt het plezier in het werk op den duur af. Bij schadelijke stress kan het zover gaan dat men tijdens de vakantie onvoldoende uitgerust geraakt. Verder is er bij stress ook vaak sprake van prikkelbaarheid, snel kwaad en neerslachtig zijn, zich onrechtvaardig behandeld voelen.
De onderneming
Negatieve stress is schadelijk voor een onderneming. Een direct gevolg is bijvoorbeeld toename van het ziekteverzuim. Vaak noemen medewerkers een fysiek probleem als oorzaak van verzuim omdat ze niet erg geneigd zijn toe te geven gestresseerd te zijn. Een ander, eerder indirect, gevolg van stress is vermindering van productie en kwaliteit. Doordat de motivatie afneemt verminderen creativiteit en initiatief. Lichamelijk is de werknemer aanwezig, maar geestelijk probeert hij zoveel mogelijk weg te blijven.
Vier groepen van elementen bepalen of iemand zich al dan niet goed voelt op het werk (TOMO-checklist):
- arbeidsinhoud (hoeveelheid werk, tempo, moeilijkheidsgraad, verantwoordelijkheid, onduidelijke taakeisen,...);
- arbeidsomstandigheden (lawaai, klimaat, verlichting, werkhouding,...);
- arbeidsvoorwaarden (werk- en rusttijden, beloning, werkzekerheid,...);
- arbeidsverhoudingen (leiding geven, relaties op het werk, discriminatie,...).
Individueel of collectief?
Als het in een onderneming een enkeling is die aan stress lijdt, dan is het niet correct zomaar te concluderen dat het aan het werk te wijten is. Toch moeten deze mensen opgevangen worden. Hier is een belangrijke taak weggelegd voor de arbeidsgeneesheer. Maar hij mag zich hier niet op blindstaren. Het is en blijft zijn opdracht te zoeken naar en het beheersen van mogelijke bedrijfsinterne factoren die als stressor worden ervaren. Voor opvang en eventuele behandeling kan hij de individuele werknemers doorverwijzen.
Het ligt anders als er meer werknemers tekenen van stress vertonen. Dan kunnen we spreken van een collectief probleem. Er heerst een sfeer van onzekerheid en bedreiging, werknemers hebben het gevoel niet gewaardeerd te worden, er is kwaliteits- en productieverlies,... Tijd om dit collectieve probleem aan te pakken!
Naar een stressbeleid
Zolang stress geen bespreekbaar onderwerp is, kunnen onderzoeken en analyses geen resultaat opleveren. Informeren begint best bij de hiërarchische lijn. Een degelijke video, een rondschrijven, een rondetafelgesprek, ... allemaal manieren om het thema aan te kaarten. De hiërarchische lijn kan de informatie doorspelen aan hun medewerkers. Daarbij tonen ze zich tevens bereid vragen te beantwoorden, te luisteren en een link te zijn tussen de werknemers en de werkgever.
Een volgende stap is de problemen in kaart brengen. Bepaalde indicatoren wijzen vaak op de aanwezigheid van stress in het algemeen, bv. absenteïsme en klachten over de arbeidsomstandigheden. Het is echter belangrijk de stressoren correct te duiden. Hiervoor is een ‘gelaagde’ benadering de meest aangewezen. De eerste laag bevat de individuele of collectieve uitingen van stress (klachten, ziektverzuim, bloeddrukproblemen, agressie, vandalisme, alcoholisme,...). Wanneer er een duidelijk overzicht van de problemen is, kunnen ze vertaald worden in termen van individugebonden problematiek en/of groepsprobleem (tweede laag). Op basis hiervan kan stress erkend worden als bedrijfs-/organisatieprobleem (derde laag). Een vierde laag is het opzetten van een diagnose, een vijfde de zoektocht naar oplossingen.
Enkele mogelijke maatregelen
- Werk waar mogelijk de stressoren weg: minder belastend werk, trager ritme, beter meubilair. Verrijk eventueel de job door nieuwe taken toe te voegen.
- Bouw meer regelmogelijkheden in: glijdende werkuren, meer flexibiliteit in de job,...
- Geef meer informatie over de werkplaats en verzorg de opleiding om de weerbaarheid te verhogen.
- Voorzie eventueel een ombudsdienst om individuele problemen zoals conflicten tussen twee werknemers op te vangen.
- Organiseer stress-informatiesessies voor alle niveaus, want stress manifesteert zich in alle geledingen binnen een onderneming.
Wetgeving
De Wet Welzijn (Wet van 4 augustus 1996) bepaalt dat welzijn o.m. staat voor psychosociale belasting veroorzaakt door het werk. Dit betekent dat ondernemingen een stressbeleid moeten voeren.
Op 9 juli jl. verscheen in het Belgisch Staatsblad het KB dat de CAO nr. 72 van 30 maart 1999 over het beleid ter voorkoming van stress door het werk algemeen bindend verklaart. Deze CAO definieert stress als volgt: Stress is de door een groep van werknemers als negatief ervaren toestand die gepaard gaat met klachten of disfunctioneren in lichamelijk, psychisch en/ of sociaal opzicht en die het gevolg is van het feit dat werknemers niet in staat zijn om aan de eisen en verwachtingen die hen vanuit de werksituatie gesteld worden te voldoen.
De CAO gaat ervan uit dat het stressvoorkomingsbeleid gevoerd moet worden op basis van de principes, omschreven in de Wet Welzijn en in de Codex, Afdeling I, Hfst. 3. De werkgever vraagt bij de uitvoering van deze verplichtingen het advies en de medewerking van de interne en externe diensten PBW. De ondernemingsraad en het comité PBW krijgen informatie en verstrekken advies over de vercshillende fasen van het beleid dat de werkgever t.a.v. stress wil voeren. |
Negatieve stress brengt veranderingen teweeg
Lichamelijke veranderingen
- hoge bloeddruk
- gespannen spieren
- verstoorde slaap
- maagproblemen
- hoofdpijn
Mentale veranderingen
- concentratieproblemen
- verlies van zelfvertrouwen
- geheugenproblemen
- moeilijkheden om te oordelen
- onterechte gevoelens onder druk te staan
Emotionele veranderingen
- cynisme
- woede
- gevoel ‘op de rand’ te staan
- hopeloosheid
- emotionele gevoeligheid
Veranderingen in handelingen
- meer roken
- zich isoleren
- voortdurend praten
- absenteïsme |
Meer lezen
CAO over stress, PreventActua 99/10, p. 1-2
De kleur van stress. Nieuwe technieken en instrumenten voor stressbeheersing, L. Swinnen, ref. PREVENT: YAU 987
Druk, druk, druk ... over spanning en stress, C. Petri, J. Bouman, ref. PREVENT: YAU 98103
Het stressfenomeen, Dr. H. Jacobs, Promosafe 93/4, pp. 4-9
Stress. Vriend en vijand!, Th. Compernolle, Lannoo, 300 p., ref. PREVENT: Yau 93-618
|